การทอผ้าไหม
1.อุปกรณ์ที่ใช้ในการทอผ้า
1.
ตะกอ (Heald)
บางที่เรียกว่า “เขา” ทำด้วยเส้นด้ายที่มีความเหนียวพิเศษพิเศษคล้องอยู่กับด้ายยืนทุกเส้น
ประโยชน์ของตะกอ
คือช่วยทำให้ด้ายยืนถูกแบ่งเป็นสองส่วนเมื่อคนทอเหยียบไม้เท้าเหยียบ ตะกอจะแยกด้ายยืนออกเป็นช่องหรือเป็นแผ่นด้านล่างและด้านบนแล้วจึงสอดด้ายพุ่งไปตามช่องด้ายยืนนั้น
และเมื่อสลับเท้าเหยียบตะกอบจะสลับด้ายยืนจากด้านล่างขึ้นบนและบนลงล่างเพื่อขัดเส้นพุ่งไว้ในขณะทอผ้า
2.
กระสวย (Shuttle)
มีลักษณะสี่เหลี่ยมยาว
ทำด้วยไม้เนื้อแข็งปลายแหลมทั้งสองด้าน
ตรงกลางมีแกนสำหรับบรรจุหลอดด้ายพุ่งเพื่อส่งหรือสอบเข้าไปในช่องด้ายยืนแล้วปล่อยด้ายพุ่งไว้ยาวตลอดหน้าผ้า
สภาพของผิวกระสวยจึงต้องมีความลื่นเป็นพิเศษเพราะต้องวิ่งผ่านเส้นไหมทั้งไปและกลับด้วยความเร็ว
ต้องสัมผัสกับเส้นไหมตลอดเวลาในขณะทอ
บางที่เรียกว่า “ฟืม” มีลักษณะเป็นซี่
ๆ คล้ายหวีสำหรับหวีผมทำด้วยไม้หรือเหล็ก
แต่ที่นิยมใช้กันมากคือฟันหวีเหล็กปลอดสนิม (Stainless Steel reed) เนื่องจากมีความแข็งแรงทนทานและไม่เกิดสนิม
ฟันหวีมีไว้สำหรับร้อยเส้นด้ายยืนให้อยู่ห่างกันเป็นระยะอย่างสม่ำเสมอเป็นตัวกำหนดความถี่ห่างของเส้นยืนที่จะทำการทอ
เป็นตัวกำหนดความกว้างของหน้าผ้า
เป็นตัวกั้นด้านข้างทางวิ่งของกระสวยและเป็นตัวกระทบเส้นด้ายพุ่งให้แน่นจนกลายเป็นผืนผ้า
ฟันหวีมีหลายระบบแต่ที่นิยมใช้แพร่หลายในบ้านเรามี 3 ระบบด้วยกัน
คือ
1. ระบบ “เบอร์” (Stockport system) เช่น ฟันหวีเบอร์ 80 หมายถึง “ฟันหวีที่มีความถี่
80 ช่องต่อระยะ 2 นิ้ว”
2. ระบบ “เบอร์หันหวีทอผ้าไหม” เช่นฟันหวีทอผ้าไหมเบอร์
2000 หมายถึง “ฟันหวียาว 44 นิ้ว มีช่องฟันหวีทั้งหมด 2,000 ช่อง” หรือมีความถี่เทียบเท่ากับฟันหวี (ระบบสต็อกปอร์ต) เบอร์ 90.9
(2000/44x2)
3. ระบบ “หลบ” หมายถึง “ฟันหวี 40 ช่องเท่ากับ 1 หลบ”
เช่น ฟันหวี ขนาด 35 หลบ ยาว 40 นิ้ว มีช่องฟันหวีทั้งหมด 1,400 ช่อง (40x35)
หรือเทียบเท่ากับฟันหวี (ระบบสต็อกปอร์ต) เบอร์ 70 (1,400/40x2)
2. ประเภทของเส้นไหม
1.
เส้นไหมยืน
คือ เส้นไหมเรียบ(Raw silk) เป็นเส้นไหมที่ต้องนำมาตีเกลียวอีกครั้งหนึ่ง เช่น เส้นไหมขนาด 20/22
ดีเนียร์ จำนวน 3 เส้น หรือ 4 เส้น นำมาควบเพื่อตีเกลียวให้มีจำนวนเกลียว 330 เกลียวต่อเมตร
ไหมเรียบเมื่อนำมาควบและตีเกลียวแล้วเรียกว่าไหมควบ (Thrown silk) มีหลายขนาดเช่น 20/22/3, 20/22/4 และ 18/20/6
ดีเนียร์ ขึ้นอยู่กับโครงสร้างผ้าที่ต้องการทอ
เส้นไหมยืนอีกประเภทหนึ่ง คือไหมออร์แกนซิน (Or-ganzine silk) ตัวอย่าง เช่น เส้นไหมขนาด 20/22/4 Z850/S700 หมายถึงเส้นไหมเรียบขนาด
20/22 ดีเนียร์ นำมาควบ 2 เส้นและตีเกลียว
Z ให้มีจำนวนเกลียว 850 เกลียวต่อเมตร
แล้วนำเส้นไหมที่ได้จากการตีเกลียว Z จำนวน 2 เส้นมาควบและตีเกลียว S อีกครั้งหนึ่งให้มีจำนวนเกลียว
700 เกลียวต่อเมตร เส้นไหมออร์-แกนซินมีหลายขนาดเช่นเยวกันเมื่อควบตีเกลียวและอบเกลียวให้อยู่ตัวแล้ว
จึงนำไปฟอกกาวและย้อมสีก่อนที่จะนำให้เป็นเส้นยืน
2. เส้นไหมพุ่ง มี 2 ประเภท คือ เส้นไหมเส้นเดียวแต่มีขนาดใหญ่ ที่นิยมใช้กันมาก คือ ขนาด 150-200 ดีเนียร์ เช่นเส้นไหมดูเปี้ยนและเส้นไหมพื้นเมืองหรือไหมสาวมือ อีกประเภทหนึ่ง คือ เส้นไหมควบตีเกลียว โดยการนำเส้นไหมดิบ (Raw silk) หลายเส้นมาควบตีเกลียวให้มีจำนวนเกลียวประมาณ 150-180 เกลียวต่อเมตรเพราะการที่จะสาวไหมให้ได้เส้นเดียวขนาดใหญ่ เช่น 150-200 ดีเนียร์ นั้น มีปัญหาทางด้านการควบคุมความสม่ำเสมอของเส้นไหม ดังนั้นการใช้ไหมเส้นเล็กหลายเส้นมาควบตีเลียวให้มีขนาดใกล้เคียงกับเส้นไหมเส้นเดียวขนาดใหญ่จะมีความสม่ำเสมอดีกว่า แต่ก็ให้คุณลักษณะของเนื้อผ้าที่แตกต่างกัน ถ้าพูดถังเส้นไหมพุ่งโดยทั่วไปจะหมายถึงเส้นไหมเส้นเดียวที่มีขนาดใหญ่ แต่เวลาทอจะควบ 2 เส้น 4 เส้น ฯลฯ โดยไม่ตีเกลียวแล้วเรียกผ้าไหมชนิดนี้ว่า เป็นผ้าไหม 2 เส้น หรือ ผ้าไหม 4 เส้น ถ้าเป็นผ้าไหมเนื้อหนาสำหรับทำผ้าม่านหรือบุเฟอร์นิเจอร์ก็อาจควบมากกว่า 6 เส้น
3. ขั้นตอนในการทอผ้าไหม
1.สืบเส้นด้ายยืนเข้ากับแกนม้วนด้ายยืน และร้อยปลายด้ายแต่ละเส้นเข้าในตะ กอแต่ละชุดและฟันหวี
ดึงปลายเส้นด้ายยืนทั้งหมดม้วนเข้ากับแกนม้วนผ้าอีกด้านหนึ่ง ปรับความตึงหย่อนให้พอเหมาะ
กรอด้ายเข้ากระสวยเพื่อใช้เป็นด้ายพุ่ง
2. เริ่มการทอโดยกดเครื่องแยกหมู่ตะกอ เส้นด้ายยืนชุดที่ 1 จะถูกแยก ออกและเกิดช่องว่าง สอดกระสวยด้ายพุ่งผ่าน สลับตะกอชุดที่ 1 ยกตะกอชุดที่ 2 สอดกระสวยด้ายพุ่งกลับ ทำสลับกันไปเรื่อย ๆ
3. การกระทบฟันหวี ( ฟืม ) เมื่อสอดกระสวยด้ายพุ่งกลับก็จะกระทบ ฟันหวี เพื่อให้ด้ายพุ่งแนบติดกัน ได้เนื้อผ้าที่แน่นหนา
4. การเก็บหรือม้วนผ้า เมื่อทอผ้าได้พอประมาณแล้วก็จะม้วนเก็บใน แกนม้วนผ้า โดยผ่อนแกนด้ายยืนให้คลายออกและปรับความตึงหย่อนใหม่ ให้พอเหมาะ
4. วิธีการทอ
ปัจจุบัน
ถึงแม้ว่ายังไม่มีหลักฐานที่แน่ชัดบ่งบอกถึงต้นกำเนิดของการ ทอผ้า แต่ก็สามารถเทียบเคียงกับหลักฐานอื่น
ๆ ซึ่งมีความคล้ายคลึงกันโดย มีเหตุผลหลายอย่างสนับสนุนแนวคิดที่ว่า
การทอผ้ามีวิวัฒนาการมาจากการ ทำเชือก ทอเสื่อ และการจักสาน
โดยเฉพาะอย่างยิ่งลายเชือกทาบที่ปรากฏ ร่องรอยให้เห็นบนภาชนะดินเผา ซึ่งพบเป็นจำนวนมากตามแหล่งโบราณคดี
ก่อนประวัติศาสตร์สมัยหินใหม่ เรื่อยมาจนถึงแหล่งโบราณคดีสมัยประวัติศาสตร์ ด้วยเหตุนี้เอง
จึงกล่าวได้ว่าการทอผ้าเป็นงานหัตถกรรมที่เก่าแก่ที่สุดในโลกงานหนึ่ง
หลักของการทอผ้า ก็คือการทำให้เส้นด้ายสองกลุ่มขัดกัน โดยทั้งสอง พวกตั้งฉากกัน เส้นด้ายกลุ่มหนึ่งเรียกว่า ด้ายยืนและอีกกลุ่มหนึ่งเรียกว่า ด้ายพุ่ง ลักษณะของการขัดกันของด้ายพุ่งและด้ายยืน จะขัดกันแบบธรรมดาที่เรียกว่าลายขัดหรืออาจจะเพิ่มเทคนิคพิเศษเพื่อให้ผ้ามีลวดลาย สีสันที่สวยงามแปลกตา
หลักของการทอผ้า ก็คือการทำให้เส้นด้ายสองกลุ่มขัดกัน โดยทั้งสอง พวกตั้งฉากกัน เส้นด้ายกลุ่มหนึ่งเรียกว่า ด้ายยืนและอีกกลุ่มหนึ่งเรียกว่า ด้ายพุ่ง ลักษณะของการขัดกันของด้ายพุ่งและด้ายยืน จะขัดกันแบบธรรมดาที่เรียกว่าลายขัดหรืออาจจะเพิ่มเทคนิคพิเศษเพื่อให้ผ้ามีลวดลาย สีสันที่สวยงามแปลกตา
5. ประโยชน์ / การใช้สอยผ้าไหม
-
ใช้เป็นเครื่องนุ่งห่ม
-
เป็นสินค้าผลิตภัณฑ์
- อื่นๆ
- อื่นๆ


